Pressing là gì? Pressing tầm cao, phản pressing và tín hiệu pressing trong bóng đá

Pressing là gì? Pressing là cách cả đội cùng gây áp lực để đoạt lại bóng: thay vì lùi về chờ đối phương mắc lỗi, cầu thủ gần bóng nhất áp sát người cầm bóng, còn các đồng đội xung quanh chặn luôn những đường chuyền gần nhất, khiến đối thủ có ít thời gian và ít lựa chọn hơn. Pressing tốt thì đoạt bóng ngay gần khung thành đối phương. Pressing tồi thì để lại những khoảng trống mênh mông sau lưng những người vừa dâng lên.

Bài viết này giải thích pressing trong bóng đá là gì, khác nhau thế nào giữa pressing tầm cao, khối phòng ngự tầm trung và khối phòng ngự thấp, cách "che đường chuyền" và bẫy pressing vận hành, những tín hiệu pressing mà các đội hay dùng, và phản pressing (gegenpressing) là gì.

Pressing là gì trong bóng đá?

"Pressing" là từ tiếng Anh, nghĩa đen là "ép", "gây sức ép". Trong bóng đá, đó là một cách phòng ngự tập thể: các cầu thủ chủ động di chuyển về phía quả bóng và những đối thủ quanh quả bóng để lấy đi thời gian và khoảng trống của họ. Mục tiêu là buộc đối phương chuyền vội, chạm bóng hỏng hoặc phải phất bóng dài, rồi đoạt lại quyền kiểm soát.

Từ khóa ở đây là tập thể. Một cầu thủ lao vào bóng một mình thì đối phương chỉ cần chuyền một cái là qua. Pressing chỉ hiệu quả khi những người phía sau cùng dâng lên một lúc, chặn các đường chuyền gần, để khi người cầm bóng ngẩng đầu lên thì lựa chọn nào cũng đã bị khóa. Ai từng đá sân 7 đều biết cảnh này: một người "đè" bóng mà cả đội đứng nhìn thì chỉ tổ mệt.

Vì sao các đội bóng pressing?

• Đoạt bóng gần khung thành: cướp được bóng ở phần sân đối phương thì chỉ còn một quãng ngắn tới khung thành, và thường hàng thủ của họ chưa kịp đứng vào vị trí.
• Buộc đối thủ mắc lỗi: cầu thủ bị áp sát sai nhiều hơn hẳn cầu thủ có thời gian xử lý.
• Kiểm soát thế trận: đội đoạt lại bóng nhanh sẽ cầm bóng nhiều hơn và chơi nhiều hơn ở phần sân đối phương.
• Phá thế triển khai bóng của đối phương: pressing khiến đối thủ khó phối hợp từ sân nhà, buộc họ phải phất bóng dài dù không muốn.

Pressing tầm cao, khối tầm trung và khối thấp

Câu hỏi đầu tiên là bắt đầu pressing từ đâu. Các huấn luyện viên thường chia thành ba độ cao, gọi theo vị trí đội bóng dựng "khối phòng ngự" của mình.

• Pressing tầm cao: đội bóng pressing ngay ở một phần ba sân đối phương, áp sát từ thủ môn và các trung vệ. Cách này đoạt bóng gần khung thành nhất nhưng cũng để lại nhiều khoảng trống phía sau nhất.
• Khối phòng ngự tầm trung: đội bóng để đối phương thoải mái cầm bóng ở phần sân nhà của họ, rồi chỉ pressing khi bóng sang tới một phần ba giữa sân. Đây là lựa chọn phổ biến nhất vì cân bằng được rủi ro và lợi ích.
• Khối phòng ngự thấp: đội bóng lùi sâu về một phần ba sân nhà và chỉ áp sát khi bóng tới gần vòng cấm. Cách này bảo vệ được khoảng trống sau lưng hàng thủ, nhưng nhường cho đối phương cả quả bóng lẫn địa bàn.

Phần lớn các đội thay đổi độ cao ngay trong một trận. Một đội có thể pressing tầm cao khi đối phương phát bóng từ khung thành, đứng khối tầm trung trong các tình huống bóng sống, rồi lùi về khối thấp ở những phút cuối để giữ tỷ số.

Pressing tầm cao vận hành thế nào?

Pressing tầm cao bắt đầu từ hàng tiền đạo. Trong hình trên, tiền đạo cánh đội đỏ lao ra áp sát trung vệ đang cầm bóng. Tiền đạo cắm không chạy thẳng vào trung vệ còn lại mà chạy theo đường vòng cung, để chính cơ thể mình chặn đường chuyền ngang. Một tiền vệ trung tâm dâng lên kèm tiền vệ phòng ngự (số 6) của đối phương, nên đường chuyền dễ nhất vào giữa sân cũng bị cắt.

Phía sau, cả đội đồng loạt dâng lên. Hàng hậu vệ đẩy cao về gần vạch giữa sân để giữ đội hình gọn, và đó chính là lý do pressing tầm cao vừa hiệu quả vừa mạo hiểm: nếu đối phương chuyền qua được hoặc bổng qua đầu, sau lưng hàng thủ là cả một khoảng sân trống.

Che đường chuyền và bẫy pressing

Che đường chuyền (tiếng Anh gọi là "cover shadow", tức "cái bóng che") là vùng phía sau lưng cầu thủ đang pressing mà bóng không thể chuyền qua, vì cơ thể cầu thủ đó chắn mất. Cầu thủ pressing giỏi dùng điều này có chủ đích: tiếp cận người cầm bóng theo một góc chéo, vừa áp sát bóng vừa che luôn một đường chuyền.

Từ đó sinh ra khái niệm bẫy pressing. Thay vì cố khóa mọi đường chuyền, cả đội cố tình chừa lại một lựa chọn, thường là đường chuyền ra cho hậu vệ cánh sát đường biên. Khi bóng đi tới đó, tiền đạo cánh và tiền vệ gần nhất lập tức khép lại, còn đường biên đóng vai trò như thêm một hậu vệ. Hậu vệ cánh không còn lối thoát dễ dàng, và đó là lúc đội pressing đoạt bóng.

Tín hiệu pressing

Không đội nào pressing hết tốc lực suốt 90 phút được. Thay vào đó, các cầu thủ thống nhất với nhau những tín hiệu pressing: các khoảnh khắc báo cho cả đội cùng lao lên. Những tín hiệu phổ biến:

• Một đường chuyền về phía khung thành của chính đối phương, nhất là chuyền về cho thủ môn.
• Một cú chạm bóng đầu tiên bị dài hoặc hỏng.
• Cầu thủ nhận bóng khi đang quay lưng về khung thành đối diện, hoặc đang hướng mặt về khung thành nhà.
• Một đường chuyền chậm hoặc nảy lóc cóc, đủ thời gian cho người pressing kịp tới.
• Bóng được chuyền vào khu vực đã chọn làm bẫy, ví dụ ra cho hậu vệ cánh.
• Bóng tới chân một cầu thủ yếu hơn bên phía đối phương, chẳng hạn một trung vệ không thích chuyền lên.

Chính tín hiệu pressing biến pressing thành một hành động có tổ chức. Khi một người nhận ra tín hiệu và lao lên, cả đội lao lên theo.

Phản pressing (gegenpressing)

Phản pressing, thường được gọi bằng tên tiếng Đức gegenpressing, là pressing ngay lập tức sau khi mất bóng. Những cầu thủ ở gần bóng nhất vây lấy người vừa đoạt bóng ngay tức khắc, trước khi đối phương kịp ngẩng đầu quan sát hay dàn quân phản công.

Ý tưởng ở đây là: ngay sau khi đoạt được bóng, một đội đang ở trạng thái lộn xộn nhất, vì cầu thủ của họ vẫn đứng ở vị trí phòng ngự và chưa kịp dàn ra để tấn công. Các đội bóng của Jürgen Klopp ở Borussia Dortmund và Liverpool đã làm thuật ngữ này trở nên nổi tiếng, còn Barcelona của Pep Guardiola áp dụng một quy tắc tương tự: đoạt lại bóng trong khoảng sáu giây, nếu không thì lùi về giữ đội hình.

Phản pressing chỉ hiệu quả khi đội bóng tấn công với cự ly đội hình hợp lý, tức là luôn có đủ người ở gần bóng để áp sát ngay khi mất bóng. Vì vậy nó gắn chặt với lối chơi vị trí và cách bố trí người phòng ngự từ xa ngay trong lúc đang tấn công.

Pressing khu vực và pressing kèm người

• Pressing theo khu vực (phòng ngự khu vực): mỗi cầu thủ phụ trách một khu vực và áp sát bất kỳ ai đi vào khu vực đó. Cách này giữ được hình khối đội hình, nhưng đòi hỏi giao tiếp tốt khi đối phương di chuyển giữa các khu vực.
• Pressing kèm người: mỗi cầu thủ phụ trách một đối thủ cụ thể và bám theo người đó. Nhiệm vụ rất rõ ràng và thường gặp trong pressing tầm cao, nhưng chỉ cần thua một pha tranh chấp là cả một khu vực bị bỏ trống.

Nhiều đội kết hợp cả hai: đứng theo khu vực, nhưng lập tức bắt người trực tiếp ngay khi có tín hiệu pressing.

Pressing theo từng sơ đồ

Sơ đồ nào cũng pressing được, nhưng mỗi sơ đồ "khớp" với đội hình đối phương theo một cách khác nhau.

• 4-4-2: hai tiền đạo có thể pressing một đối một với hai trung vệ, phía sau là hai hàng bốn người.
• 4-3-3: ba tiền đạo có thể pressing tầm cao lên hàng thủ bốn người, hai tiền đạo cánh lao ra áp sát hậu vệ cánh. Xem thêm phân tích sơ đồ 4-3-3 (tiếng Anh).
• 4-2-3-1: khi không có bóng thường chuyển thành 4-4-1-1, với tiền vệ tấn công (số 10) dâng lên kèm tiền vệ phòng ngự của đối phương.
• 3-5-2: hai hậu vệ chạy cánh có thể dâng cao để áp sát hậu vệ cánh đối phương, nhưng sẽ để lại khoảng trống sau lưng.

Bài sơ đồ bóng đá so sánh tất cả các sơ đồ phổ biến, còn bài các vị trí trong bóng đá giải thích nhiệm vụ của từng vị trí trên mỗi tuyến. Muốn thử xếp người cho đội mình trước khi tính chuyện pressing, bạn có thể dùng công cụ tạo đội hình miễn phí.

Rủi ro của pressing

• Khoảng trống sau lưng: pressing càng cao thì sau lưng hàng thủ càng trống nếu đối phương vượt qua được.
• Thể lực: pressing rất mệt. Một đội pressing cả trận mà không có kế hoạch sẽ sớm cạn sức.
• Các tuyến bị đứt gãy: nếu hàng tiền đạo pressing mà tuyến giữa không dâng theo, đối phương chỉ cần chuyền vào khoảng trống giữa hai tuyến.
• Bóng dài: đối phương có thể bỏ qua hoàn toàn lớp pressing bằng một đường phất dài cho tiền đạo cắm khỏe, nên hàng thủ phải sẵn sàng tranh bóng bật ra.

Giới phân tích thường đo cường độ pressing bằng chỉ số PPDA (passes allowed per defensive action, tức số đường chuyền cho phép đối phương thực hiện trên mỗi hành động phòng ngự). Chỉ số này đếm xem đối phương chuyền bao nhiêu lần ở phần sân của họ cho mỗi pha tắc bóng, cắt bóng hoặc phạm lỗi của đội pressing. Con số càng thấp thì pressing càng rát.

Cách huấn luyện pressing

Pressing được học theo từng giai đoạn. Đầu tiên là kỹ năng cá nhân: áp sát theo góc chéo và đứng vững trên chân, không lao vào xoạc bừa. Sau đó thêm người thứ hai, người thứ ba để các em học cách bọc lót và giữ thăng bằng đội hình. Cuối cùng mới tới pressing tập thể với tín hiệu chung, tập trong các trận đấu quân số nhỏ. Với các đội trẻ hay đội bóng phủi đá sân 7, chỉ cần làm tốt hai bước đầu đã là một bước tiến lớn.

Để xem một lộ trình đầy đủ kèm bài tập cho cầu thủ nhỏ tuổi, hãy đọc hướng dẫn dạy pressing cho cầu thủ trẻ (tiếng Anh). Còn để soạn giáo án cho từng buổi tập, bạn có thể dùng công cụ lập giáo án bóng đá miễn phí.

Minh họa pressing của đội bạn với DrawTactics

Pressing là chuyện di chuyển và thời điểm, thứ rất khó giải thích bằng một tấm bảng trắng. Các sơ đồ trong bài viết này được làm bằng Broadcast Animator của DrawTactics. Với sa bàn chiến thuật DrawTactics trên máy tính hoặc máy tính bảng, bạn có thể dựng lại cách đối phương triển khai bóng, vẽ góc áp sát và vùng che đường chuyền, rồi tạo hoạt ảnh cho pha pressing từng bước một để cầu thủ thấy rõ lúc nào phải lao lên và lao vào đâu.

Kết luận

Pressing là gây áp lực có tổ chức để đoạt lại bóng. Mỗi đội chọn một độ cao (pressing tầm cao, khối tầm trung hay khối thấp), dùng góc áp sát và vùng che đường chuyền để dồn bóng vào bẫy, và thống nhất tín hiệu pressing để cả đội cùng lao lên một lúc. Phản pressing áp dụng đúng ý tưởng đó trong vài giây ngay sau khi mất bóng.

Dù chọn lối chơi nào, nguyên tắc vẫn chỉ có một: người gần bóng nhất áp sát, những người xung quanh di chuyển để khóa đường chuyền tiếp theo.